Από τι εξαρτάται η ευτυχία ενός παιδιού, και ποια είναι η εικόνα στην ελληνική επικράτεια; Στα ερωτήματα αυτά απαντά νέα έρευνα του ΚΕΠΕ που υπογράφει η Ειρήνη Λεριού και χαρτογραφεί την παιδική ευτυχία στην Ελλάδα, με βάση απαντήσεις 3.046 μαθητών κατά τη σχολική χρονιά 2024-2025.
Long Story Short
- Σχεδόν οκτώ στα δέκα παιδιά στην Ελλάδα, ποσοστό 77,94%, δηλώνουν ευτυχισμένα.
- Η παιδική ευτυχία μειώνεται όσο αυξάνεται η ηλικία: από 91% στο Δημοτικό σε 67,26% στο Λύκειο.
- Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται σε Βόρειο Αιγαίο, Κρήτη και Θεσσαλία, ενώ η χαμηλότερη επίδοση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
- Οικογένεια, σχολείο, κοινωνικές σχέσεις, συνθήκες ζωής και ποιοτικός ελεύθερος χρόνος επηρεάζουν καθοριστικά την παιδική ευτυχία.
Το βασικό εύρημα είναι ενθαρρυντικό: σχεδόν οκτώ στα δέκα παιδιά, ποσοστό 77,94%, δηλώνουν ευτυχισμένα, ενώ το 22,06% απαντά ότι δεν αισθάνεται ευτυχισμένο. Ωστόσο, πίσω από τον μέσο όρο διαμορφώνονται σημαντικές διαφοροποιήσεις, που δείχνουν ότι η παιδική ευτυχία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το εισόδημα της οικογένειας, αλλά από ένα ευρύτερο πλέγμα οικογενειακών, σχολικών, κοινωνικών και καθημερινών συνθηκών.
Η ηλικία
Η ηλικία αποτελεί έναν από τους πιο καθαρούς παράγοντες διαφοροποίησης. Στο Δημοτικό το ποσοστό των παιδιών που δηλώνουν ευτυχισμένα φτάνει το 91%, στο Γυμνάσιο υποχωρεί στο 81,65%, ενώ στο Λύκειο περιορίζεται στο 67,26%, αποτυπώνοντας τις πιέσεις που εντείνονται στην εφηβεία και στην πορεία προς τις πανελλαδικές εξετάσεις.
Παράλληλα, τα αγόρια εμφανίζονται συστηματικά πιο ευτυχισμένα από τα κορίτσια, ενώ καλύτερη εικόνα καταγράφεται στα παιδιά που ζουν με τους δύο γονείς τους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η παιδική ευτυχία επηρεάζεται έντονα από την ηλικιακή φάση, το οικογενειακό περιβάλλον και την αίσθηση σταθερότητας στην καθημερινότητα.
Οι περιφέρειες με τα υψηλότερα ποσοστά
Σημαντικό ρόλο παίζει και η γεωγραφία. Τα υψηλότερα ποσοστά ευτυχισμένων παιδιών καταγράφονται στο Βόρειο Αιγαίο, την Κρήτη και τη Θεσσαλία, ενώ η χαμηλότερη επίδοση εντοπίζεται στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Αντίθετα, η διάκριση μεταξύ αστικής και αγροτικής περιοχής δεν φαίνεται να επηρεάζει ουσιαστικά το αποτέλεσμα. Εικόνα που δείχνει ότι η παιδική ευτυχία στην Ελλάδα δεν ακολουθεί πάντα τις αναμενόμενες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ πόλης και υπαίθρου, αλλά συνδέεται με πιο σύνθετους κοινωνικούς και τοπικούς παράγοντες.
Ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου
Δύο ακόμα κρίσιμους πυλώνες αποτελούν η οικογένεια και το σχολείο. Τα παιδιά από οικογένειες με δύο παιδιά εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας, ενώ στις πολύτεκνες οικογένειες η ευτυχία τείνει να υποχωρεί. Αντίστοιχα, οι καλύτερες σχολικές επιδόσεις συνδέονται με υψηλότερα ποσοστά ευτυχίας, στοιχείο που δείχνει ότι η εμπειρία του σχολείου λειτουργεί τόσο εκπαιδευτικά όσο και ψυχοκοινωνικά. Η σχολική ένταξη, η αποδοχή από τους συνομηλίκους και το αίσθημα ασφάλειας φαίνεται να διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την παιδική ευτυχία.
Κατοικία, υγεία και ελεύθερος χρόνος
Η μελέτη συνδέει επίσης την ευτυχία με τις συνθήκες ζωής: καλύτερη κατοικία, επαρκής διατροφή, εργασία των γονέων, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, θετικό κοινωνικό περιβάλλον και δημιουργικός ελεύθερος χρόνος έχουν ως αποτέλεσμα μια πιο αισιόδοξη εικόνα όσον αφορά την παιδική ευτυχία. Ειδικά στη «σχόλη», δηλαδή στον ποιοτικό ελεύθερο χρόνο, η διαφορά είναι έντονη: 81,42% των παιδιών δηλώνουν ευτυχισμένα όταν απολαμβάνουν τέτοιες συνθήκες, έναντι 57,38% όταν αυτές απουσιάζουν. Πρόκειται για εύρημα που δείχνει ότι η παιδική ευτυχία δεν εξαντλείται στις βασικές ανάγκες, αλλά περιλαμβάνει και τον χρόνο για παιχνίδι, ξεκούραση, δημιουργία και κοινωνική επαφή.
Οι κοινωνικές σχέσεις κάνουν τη διαφορά
Καθοριστική είναι και η σημασία των κοινωνικών σχέσεων. Η στήριξη από συμμαθητές, η ικανοποίηση από τη γειτονιά και η θετική καθημερινότητα ενισχύουν την παιδική ευτυχία. Όταν η ικανοποίηση από την καθημερινή ζωή είναι υψηλή, σχεδόν 85% των παιδιών δηλώνουν ευτυχισμένα· όταν είναι χαμηλή, το ποσοστό πέφτει κάτω από 38%.
Συνολικά, από την μελέτη προκύπτει ότι η παιδική ευτυχία δεν αποτελεί μια μονοδιάστατη έννοια, ούτε μετριέται μόνο με οικονομικούς όρους. Χτίζεται μέσα από σταθερές σχέσεις, αίσθημα ασφάλειας, σχολική ένταξη, αποδοχή από τους συνομηλίκους, πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και δυνατότητα δημιουργικής αξιοποίησης του χρόνου.
Από την έρευνα του ΚΕΠΕ προκύπτει έτσι μια θετική, αν και όχι ανέφελη εικόνα: τα περισσότερα παιδιά στην Ελλάδα δηλώνουν μεν ευτυχισμένα, όμως η εικόνα γίνεται πιο εύθραυστη όσο αυξάνονται οι απαιτήσεις με βάση την ηλικία, αλλά και όσο βαραίνουν οι οικογενειακές δυσκολίες και οι ανισότητες στην καθημερινή ζωή.
Long Stories Short