Τον Αύγουστο του 1999 ένα ελικόπτερο με επιβάτες τον βουλευτή της ΝΔ Μανώλη Κεφαλογιάννη, τον εκπρόσωπο Τύπου της ΝΔ Άρη Σπηλιωτόπουλο και τον εκδότη της εφημερίδας «Εξουσία» Μιχάλη Ανδρουλιδάκη προσγειωνόταν στην παραλία του Σαρακίνικου στη Γαύδο. Ο θορυβώδης, απρόσκλητος επισκέπτης, τα πέδιλα του οποίου επικάθησαν στην άμμο του Λιβυκού, είχε προκαλέσει τότε την οργή των λουομένων, με το περιστατικό να καταγράφεται σε βίντεο που υπάρχει ακόμα στο YouTube. Σήμερα αυτό που τότε έμοιαζε – και ήταν – μια μάλλον σπάνια προσβολή προς τους λουομένους και την υποβλητικότητα του τοπίου τείνει να αποτελέσει μια νέα τάση, συνδεόμενη με ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως υπερτουρισμός των υπερπλουσίων, όπως υπενθύμισαν το καλοκαίρι του 2026 δύο περιστατικά σε Μήλο και Σπέτσες.
- Ο τουρισμός πολυτελείας αναπτύσσεται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς από το σύνολο του ξενοδοχειακού κλάδου, με τα πεντάστερα ξενοδοχεία στην Ελλάδα να έχουν φτάσει τα 869 το 2025.
- Το 2024 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 42.777 κινήσεις ιδιωτικών αεροσκαφών, ενώ οι εκπομπές τους υπολογίζονται κατά μέσο όρο σε 3,6 τόνους CO₂ ανά πτήση.
- Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της αγοράς πολυτελών γιοτ, την ώρα που ιδιωτικές πτήσεις, σκάφη, πισίνες και μεγάλες τουριστικές μονάδες αυξάνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του τουρισμού.
- Ο υπερτουρισμός ασκεί ολοένα μεγαλύτερη πίεση στους περιορισμένους πόρους και τις υποδομές των νησιών, από το νερό και την ηλεκτροδότηση έως το οδικό δίκτυο και τις μετακινήσεις των κατοίκων.
Ακόμα όμως και όταν οι απογειώσεις και προσγειώσεις των ιδιωτικών ελικοπτέρων και αεροσκαφών πραγματοποιούνται σε ελικοδρόμια και αεροδρόμια και όχι στην άμμο, ο αριθμός των ιδιωτικών πτήσεων αυξάνεται διαρκώς, αποτελώντας μια από τις ιδιαιτέρως επιβαρυντικές για τις τοπικές κοινωνίες και το περιβάλλον επιπτώσεις που επιφέρει ο υπερτουρισμός της χλιδής. Είναι ενδεικτικό ότι το 2024 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 42.777 αφίξεις και αναχωρήσεις αεροσκαφών business aviation, αυξημένες κατά 6% έναντι του 2023 – μία ανά 12 λεπτά. Τη σύνδεση με τον τουρισμό πολυτελείας υποδηλώνουν οι προορισμοί: 496 πτήσεις μεταξύ Αθήνας και Μυκόνου, 365 μεταξύ Αθήνας και Σαντορίνης και 276 μεταξύ Αθήνας και Πάρου.
Ενδεικτικά για τις επιπτώσεις των ιδιωτικών πτήσεων είναι τα συμπεράσματα μελέτης που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Communications Earth & Environment, σύμφωνα με την οποία οι εκπομπές της ιδιωτικής αεροπορίας το 2023 ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 3,6 τόνους CO₂ ανά πτήση. Σύμφωνα με ξεχωριστή ανάλυση, σε επίπεδο επιβάτη τα ιδιωτικά αεροσκάφη εκπέμπουν πέντε έως 14 φορές περισσότερο CO₂ από τις συμβατικές πτήσεις.
Αν σε αυτά προστεθούν τα γιοτ, τα μίνι βαν με τα φιμέ τζάμια, οι βίλες με πισίνες στα άνυδρα νησιά και οι all inclusive παράδεισοι των περιφράξεων και της ιδιαίτερα εντατικής και συχνά επισφαλούς εργασίας, έχουμε μπροστά μας μερικές από τις χαρακτηριστικότερες επιπτώσεις που επισύρει ο υπερτουρισμός της χλιδής.
Τα πεντάστερα
Κατά την τελευταία δεκαετία ο τουρισμός πολυτελείας έχει αναδειχθεί σε ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα τμήματα της ελληνικής «βαριάς βιομηχανίας». Είναι ενδεικτικό ότι μεταξύ 2015 και 2025 ο αριθμός των πεντάστερων ξενοδοχείων υπερδιπλασιάστηκε, από 412 σε 869, καταγράφοντας αύξηση 111%, ενώ τα δωμάτιά τους αυξήθηκαν κατά 79%, από 62.756 σε 112.074. Την ίδια περίοδο, στο σύνολο του ξενοδοχειακού δυναμικού της χώρας οι μονάδες αυξήθηκαν μόλις κατά 4% και τα δωμάτια κατά 11%. Η τάση συνεχίστηκε το 2024, με τον κύκλο εργασιών των ξενοδοχείων τεσσάρων και πέντε αστέρων να αυξάνεται κατά 9,9%, έναντι 5% στις κατηγορίες ενός έως τριών αστέρων. Το 2025, εξάλλου, ο συνολικός κύκλος εργασιών των ελληνικών ξενοδοχείων ανήλθε στα 12,5 δισ. ευρώ, από 11,5 δισ. ευρώ το 2024, σημειώνοντας αύξηση 8,7%.
Στην κορυφή αυτής της μορφής τουρισμού βρίσκεται το Νότιο Αιγαίο με 325 πεντάστερα ξενοδοχεία το 2025, ενώ ακολουθούν η Κρήτη με 186 και τα Ιόνια Νησιά με 90 – προορισμοί δηλαδή που υφίστανται ασφυκτική πίεση λόγω της λειψυδρίας και των πεπερασμένων αντοχών των νησιωτικών υποδομών. Είναι ενδεικτικό ότι φέτος τον Ιούλιο έξι νησιά του Νοτίου Αιγαίου (η Τήνος, η Αστυπάλαια, η Λέρος, η Πάτμος, η Σύμη και η Κάρπαθος) βρίσκονταν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας.
Οι βίλες
Η υπερανάπτυξη των γιγαντιαίων αυτών υποδομών επιβαρύνει υπέρμετρα ιδίως τα μικρά αλλά δημοφιλή νησιά, καθώς ο υπερτουρισμός αποτυπώνεται πλέον και στην ένταση της δόμησης. Στη Σαντορίνη, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ερευνητών του ΕΜΠ και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μεγάλες τουριστικές υποδομές, όπως ξενοδοχεία τεσσάρων και πέντε αστέρων, πισίνες και βοηθητικοί χώροι, καταλαμβάνουν το 12%-18% των τεχνητών επιφανειών στις κεντρικές και βόρειες ζώνες του νησιού. Στην περιοχή του Ακρωτηρίου, μάλιστα, το ποσοστό αυτό φτάνει περίπου το 35%. Σε άλλα στοιχεία που καταδεικνύουν ευρύτερα τις συνέπειες που φέρνει ο υπερτουρισμός, σε μία από τις ζώνες που εξέτασε η μελέτη η δόμηση μέσα σε προστατευόμενες περιοχές φτάνει το 12,7%, ενώ το 2023 καταγράφονταν 4.783 καταχωρίσεις στην Airbnb με 10.750 κλίνες.
Αν στα παραπάνω προστεθούν οι πολυτελείς επαύλεις που οικοδομούνται με φρενήρεις ρυθμούς στα νησιά των Κυκλάδων, για τον αριθμό των οποίων δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή και οι οποίες συχνά περιβάλλονται από υδροβόρα φυτά όπως το γκαζόν, καθώς και οι μη καταγεγραμμένες πισίνες σε μέρη που υποφέρουν από λειψυδρία, η εικόνα δείχνει μια βιομηχανία που εξαντλεί τους διαθέσιμους πόρους και επιβαρύνει τις τοπικές κοινωνίες έως τα όρια των φυσικών και ανθρώπινων αποθεμάτων τους, για να μετακινηθεί στη συνέχεια στον επόμενο προορισμό. Όπως δείχνει η περίπτωση της Μαγιόρκα, όπου η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη επιβάρυνε την υδροδότηση, τη διαχείριση των απορριμμάτων και τις δημόσιες υποδομές, συνέβαλε στην εκτόξευση των ενοικίων και οδήγησε χιλιάδες κατοίκους στους δρόμους, με κεντρικό αίτημα «λιγότερος τουρισμός, περισσότερη ζωή».
Αξίζει να σημειωθεί πάντως πως τα ακριβά ξενοδοχεία δεν απευθύνονται μόνο στους υπερπλούσιους. Πολλοί επισκέπτες τους, όπως γνωρίζουν οι εργαζόμενοι στον τουρισμό, είναι μισθωτοί –και όχι πάντοτε καλά αμειβόμενοι–, οι οποίοι συγκεντρώνουν χρήματα επί έναν χρόνο ώστε να περάσουν λίγες μέρες σε ένα περιβάλλον πολυτέλειας και κοινωνικού κύρους, που ενίοτε μεταφράζεται σε προσβλητική συμπεριφορά έναντι των ξενοδοχοϋπαλλήλων.
Τα κότερα
Μια άλλη παράμετρο του τουρισμού της χλιδής αποτελούν τα γιοτ και τα κότερα που κατακλύζουν τις ελληνικές θάλασσες και ακτές. Σύμφωνα με στοιχεία της Riginos Yachts, η Ελλάδα βρέθηκε το 2024 στην πρώτη θέση παγκοσμίως στις ναυλώσεις πολυτελών μηχανοκίνητων γιοτ άνω των 20 μέτρων, καταλαμβάνοντας το 26% της διεθνούς αγοράς. Περισσότερα από 500 τέτοια σκάφη ναυλώθηκαν στις ελληνικές θάλασσες κατά το ίδιο έτος, αριθμός αυξημένος κατά 8% σε σύγκριση με το 2023.
Ο θαλάσσιος υπερτουρισμός των υπερπλουσίων ευνοείται και από ένα πλαίσιο που επιτρέπει στα μεγάλα γιοτ να παραμένουν αρόδου, ακόμη και δίπλα σε δημοφιλή θέρετρα, χωρίς να καταβάλλουν τέλη ελλιμενισμού, εφόσον βρίσκονται εκτός οργανωμένου λιμένα ή αγκυροβολίου και δεν ισχύει ειδική τοπική χρέωση. Η βασική πανελλαδική επιβάρυνσή τους είναι το Τέλος Πλοίων Αναψυχής και Ημερόπλοιων, το οποίο για σκάφη άνω των 12 μέτρων ανέρχεται σε 8 ευρώ ανά μέτρο τον μήνα. Αυτό σημαίνει ότι ένα ιδιωτικό γιοτ μήκους 50 μέτρων καταβάλλει περίπου 400 ευρώ για έναν μήνα παραμονής στα ελληνικά χωρικά ύδατα, πριν από τυχόν εκπτώσεις.
Στον αντίποδα, στη γειτονική Ιταλία επιβάλλονται πρόσθετες τοπικές χρεώσεις ακόμη και για την παραμονή αρόδου. Στο Εθνικό Πάρκο του αρχιπελάγους La Maddalena στη Σαρδηνία, για παράδειγμα, η πλεύση και η αγκυροβολία στις ζώνες του πάρκου προϋποθέτουν ειδική άδεια, με την ημερήσια χρέωση για γιοτ άνω των 35 μέτρων να φτάνει τα 5 ευρώ ανά μέτρο.
Όπως και στην περίπτωση των ιδιωτικών τζετ, τα μεγάλα ιδίως γιοτ επιβαρύνουν πολλαπλώς το περιβάλλον: Στη μελέτη «Carbon Inequality Kills» του 2024, η Oxfam εξέτασε 23 σούπερ γιοτ ιδιοκτησίας 18 δισεκατομμυριούχων και εκτίμησε το μέσο ετήσιο ανθρακικό αποτύπωμά τους σε 5.672 τόνους ισοδύναμου CO₂ ανά σκάφος. Η επιβάρυνση μάλιστα δεν σταματά όταν τα σκάφη ρίχνουν άγκυρα, καθώς εξακολουθούν να λειτουργούν γεννήτριες για τον κλιματισμό, τον φωτισμό και τις υπόλοιπες ανάγκες τους, αυξάνοντας σε τοπικό επίπεδο την ατμοσφαιρική ρύπανση και τον υποθαλάσσιο θόρυβο, τους κινδύνους διαρροών καυσίμων και παράνομων απορρίψεων υγρών αποβλήτων, αλλά και την καταστροφή του βυθού από τις άγκυρες και τις βαριές αλυσίδες οι οποίες τραυματίζουν ή ξεριζώνουν τα λιβάδια Ποσειδωνίας.
Διαβάστε επίσης:
Στην άλλη όχθη
Την ώρα που πολύτιμοι φυσικοί πόροι καταναλώνονται σε μεγάλη κλίμακα για τη μετακίνηση και την αναψυχή των τουριστών της χλιδής, η πρόσβαση των ντόπιων στους ίδιους πόρους καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη. Με τη μέση πανελλαδική τιμή της απλής αμόλυβδης το καλοκαίρι του 2026 να κινείται κοντά στα 1,99 ευρώ το λίτρο και τα διόδια να αναπροσαρμόζονται βάσει του πληθωρισμού, μια μονή διαδρομή με ΙΧ από την Αθήνα έως την Καλαμάτα κοστίζει περίπου 51,72 ευρώ, έως τα Ιωάννινα 106,04 ευρώ, έως τον Βόλο 71,21 ευρώ και έως την Καβάλα 141,01 ευρώ. Πρόκειται για κόστος σε μεγάλο βαθμό ανελαστικό, δεδομένου ότι το υποβαθμισμένο και αναξιόπιστο σιδηροδρομικό δίκτυο δεν αποτελεί ρεαλιστική εναλλακτική, παρότι θα μπορούσε να προσφέρει έναν φθηνό, ποιοτικό και φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο μεταφοράς, ενώ τα ιδιαίτερα ακριβά ΚΤΕΛ είναι για πολλούς συνώνυμα της ταλαιπωρίας.
Όσον αφορά τις ακτοπλοϊκές μετακινήσεις, μια μονή διαδρομή στις 5 Αυγούστου για τέσσερις ενήλικες με ΙΧ και τετράκλινη εσωτερική καμπίνα, χωρίς εκπτώσεις, κόστιζε 360,5 ευρώ από τον Πειραιά προς το Ηράκλειο, 461,5 ευρώ προς τα Χανιά, 490 ευρώ προς τη Ρόδο και 366 ευρώ προς τη Μυτιλήνη.
Εκτός από τα καύσιμα, τις πιέσεις που προκαλεί ο υπερτουρισμός –κορωνίδα του οποίου αποτελεί ο τουρισμός της χλιδής– υφίστανται και άλλοι φυσικοί πόροι, όπως το νερό. Είναι ενδεικτικό ότι, πέραν των έξι νησιών του Νοτίου Αιγαίου που προαναφέρθηκαν –της Τήνου, της Αστυπάλαιας, της Λέρου, της Πάτμου, της Σύμης και της Καρπάθου–, σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας βρίσκονταν το καλοκαίρι του 2026 η Αλόννησος, το Μεγανήσι και ο Πόρος, καθώς και ο Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων.
Αλλά και τα δίκτυα ηλεκτρισμού δοκιμάζονται κατά τους θερινούς μήνες, όταν η ζήτηση αυξάνεται και οι νησιωτικές υποδομές καλούνται να εξυπηρετήσουν πολλαπλάσιο πληθυσμό. Η ευαλωτότητά τους αναδείχθηκε εκ νέου το καλοκαίρι του 2026 καθώς στις 9 Αυγούστου μπλακ άουτ άφησε χωρίς ρεύμα ολόκληρη τη Μήλο, ενώ στις 20 Αυγούστου βλάβη στο δίκτυο ηλεκτροδότησης της Γαύδου επηρέασε και τη λειτουργία του δικτύου ύδρευσης, αναγκάζοντας τον Δήμο να καλέσει κατοίκους και επισκέπτες να περιορίσουν την κατανάλωση νερού. Δύο ημέρες αργότερα, στις 22 Αυγούστου, γενικό μπλακ άουτ σημειώθηκε και στη Λήμνο, όπου η ηλεκτροδότηση αποκαταστάθηκε σταδιακά έπειτα από αρκετές ώρες.
Ελλείψει δε μιας καλά οργανωμένης δημόσιας συγκοινωνίας, ο υπερτουρισμός έχει ως αποτέλεσμα ακόμα και μικρά νησιά του Αιγαίου κατά τους θερινούς μήνες να αποκτούν κυκλοφοριακό που παραπέμπει σε συνθήκες Λεκανοπεδίου, με συμφόρηση και ουρές χιλιομέτρων. Είναι ενδεικτικό ότι μόνο το τρίμηνο Ιουνίου–Αυγούστου του 2025 αποβιβάστηκαν στη Νάξο 34.224 ΙΧ και συνολικά περισσότερα από 43.500 οχήματα, εάν συνυπολογιστούν φορτηγά και δίκυκλα, επιβαρύνοντας ένα οδικό δίκτυο σχεδιασμένο για άλλα μεγέθη κυκλοφορίας και άλλους ρυθμούς ζωής.
Long Stories Short