Πνιγμοί: Γιατί η Ελλάδα χάνει εκατοντάδες ανθρώπους στη θάλασσα;

Μάστιγα εξακολουθούν να αποτελούν οι πνιγμοί και γενικότερα τα θανατηφόρα περιστατικά στο υδάτινο περιβάλλον της Ελλάδας καθώς, παρά τα βήματα που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε επίπεδο ναυαγοσωστικής κάλυψης και ελέγχου των σχετιζόμενων με τις θαλάσσιες δραστηριότητες επιχειρήσεων, η χώρα εξακολουθεί να χάνει κάθε χρόνο εκατοντάδες ανθρώπους στο νερό.

Σύμφωνα με στοιχεία του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Safe Water Sports, το 2025 έκλεισε με 357 απώλειες στις θάλασσες, αριθμός που – αν και αποτυπώνει μείωση 8% σε σχέση με το 2024, έτος κατά το οποίο είχαν καταγραφεί 388 απώλειες – παραμένει ιδιαίτερα υψηλός. Η μεγάλη πλειονότητα των περιστατικών συνδέεται με το κολύμπι: από τους 357 θανάτους στη θάλασσα, οι 343 καταγράφηκαν κατά την κολύμβηση, εκ των οποίων οι 340 σε απόσταση μικρότερη του 1 χλμ. από την ακτή, ενώ 8 στους 10 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους ήταν άνω των 60 ετών. Ανησυχητικό στοιχείο αποτελεί άλλωστε η αύξηση κατά 171% των θανάσιμων περιστατικών σε εσωτερικά ύδατα – λίμνες, ποτάμια, πισίνες – κατά το ίδιο έτος, με τα θανάσιμα ατυχήματα σε αυτή την κατηγορία να σκαρφαλώνουν το 2025 σε 19, από 7 το 2024.

Και το 2026 όμως έχει ήδη ξεκινήσει με απώλειες στις ελληνικές θάλασσες καθώς, σύμφωνα με τη Safe Water Sports, μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί 7 θανάσιμα ατυχήματα, εκ των οποίων 3 επιβεβαιωμένοι πνιγμοί και 4 μη προσδιορισθέντα περιστατικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2022, η Ελλάδα κατατάσσεται 7η σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τους θανάτους από τυχαίο πνιγμό και καταβύθιση, με 283 περιστατικά, πίσω από τη Γαλλία με 784, τη Γερμανία με 542, την Πολωνία με 535, τη Ρουμανία με 472, την Ισπανία με 449 και την Ιταλία με 295. Και αυτό παρά τις θετικές κινήσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια, με αύξηση – όπως καταγράφει η Safe Water Sports – της ναυαγοσωστικής κάλυψης από περίπου 50% το 2015 σε 97% δέκα χρόνια αργότερα, αλλά και την αύξηση των ελέγχων στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις από το Λιμενικό Σώμα.

Οι πισίνες και ο κίνδυνος για τα παιδιά

«Η φετινή σεζόν ξεκινά με καλύτερες προϋποθέσεις ως προς τις συνθήκες ασφάλειας σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια» λέει στο Long Stories Short η υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων της Safe Water Sports Ελίζα Καραμπετιάν – Νικοτιάν, παρατηρώντας ωστόσο ότι υπάρχουν δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης όσον αφορά τη ναυαγοσωστική κάλυψη στις παραλίες αλλά και στις πισίνες.

Με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για τις κολυμβητικές δεξαμενές τουριστικών καταλυμάτων – την ΚΥΑ 10399/2022, όπως έχει τροποποιηθεί με την ΥΑ 6584/2024 – η παρουσία ναυαγοσώστη πισίνας προβλέπεται για καταλύματα με περισσότερα από 50 δωμάτια και τουλάχιστον μία πισίνα βάθους άνω του 1,5 μέτρου. Στις περιπτώσεις αυτές ο ναυαγοσώστης οφείλει, κατά τις ώρες λειτουργίας της πισίνας, να βρίσκεται στον χώρο της δεξαμενής ή να περιπολεί στον χώρο ευθύνης του, χωρίς να εκτελεί παράλληλα άλλα καθήκοντα. Για μικρότερες μονάδες, πισίνες με βάθος κάτω του 1,5 μέτρου, roof gardens, εσωτερικές και παιδικές πισίνες, η νομοθεσία επιτρέπει καθεστώς ετοιμότητας: ο ναυαγοσώστης μπορεί να βρίσκεται εντός του τουριστικού καταλύματος, υπό την προϋπόθεση ότι έχει δυνατότητα άμεσης επέμβασης. Δεν απαιτείται ορισμός ναυαγοσώστη για πισίνα ή σύστημα υδρομάλαξης που εξυπηρετεί αποκλειστικά τους ενοίκους ενός δωματίου ή διαμερίσματος, αν και η εξαίρεση αυτή δεν αφορά δεξαμενές ή υδρομασάζ που βρίσκονται σε κοινόχρηστους χώρους.

Το θεσμικό πλαίσιο αποτυπώνει, σύμφωνα με την κ. Καραμπετιάν – Νικοτιάν, μια σημαντική βελτίωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, κατά τα οποία ως ναυαγοσώστης δηλωνόταν συχνά εργαζόμενος σε άλλο πόστο του ξενοδοχείου. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, κανονικά όπου υπάρχει υδάτινο περιβάλλον, ανεξαρτήτως αν η πισίνα είναι μικρή ή μεγάλη ή αν το κατάλυμα έχει λίγα ή πολλά δωμάτια, πρέπει να βρίσκεται παρών ένας ναυαγοσώστης καθώς ένας πνιγμός, ειδικά στην περίπτωση των παιδιών, μπορεί να συμβεί αθόρυβα σε μόλις 20 δευτερόλεπτα. Γι’ αυτό, τονίζει, είναι σημαντική η επιτήρηση των παιδιών από τους γονείς τους αλλά και η τήρηση του χρονικού ορίου των τριών ωρών από το τελευταίο γεύμα μέχρι την επαφή με το νερό.

Η ναυαγοσωστική κάλυψη στις παραλίες

Παρά τη μεγάλη αύξηση της ναυαγοσωστικής κάλυψης που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στις παραλίες, εξακολουθούν να υπάρχουν πολυσύχναστες ακτές που παραμένουν χωρίς επιτήρηση. Το ισχύον πλαίσιο δεν επιβάλλει ναυαγοσώστη σε κάθε παραλία, αλλά στις ακτές που χαρακτηρίζονται κάθε χρόνο ως «πολυσύχναστες» από ειδική τριμελή επιτροπή, η οποία συγκροτείται από τη Λιμενική Αρχή και στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωπος της οικείας Υγειονομικής Περιφέρειας και εκπρόσωπος του Δήμου ή του αρμόδιου φορέα διαχείρισης.

Για τον χαρακτηρισμό λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, η μέση ημερήσια προσέλευση τουλάχιστον 300 λουομένων ανά χιλιόμετρο ακτογραμμής, τυχόν προηγούμενα ατυχήματα και οι ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Στις παραλίες αυτές οι φορείς διαχείρισης – μεταξύ των οποίων, κατά περίπτωση, οι Δήμοι – οφείλουν να προσλαμβάνουν τον αναγκαίο αριθμό ναυαγοσωστών, με κάθε ναυαγοσώστη να καλύπτει ακτίνα 200 μέτρων εκατέρωθεν του βάθρου, ενώ η υποχρέωση ισχύει κατ’ ελάχιστον από 1η Ιουνίου έως 30 Σεπτεμβρίου και από τις 10:00 έως τις 18:00.

Η χρηματοδότηση γίνεται μέσω κατανομής πόρων στους δικαιούχους Δήμους από το Υπουργείο Εσωτερικών, με βάση τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους και αφού ληφθεί υπόψη σχετική απόφαση της ΚΕΔΕ· ενδεικτικά, για το 2026 κατανεμήθηκαν 15 εκατ. ευρώ σε 138 Δήμους για δαπάνες ναυαγοσωστικής κάλυψης. Ωστόσο, τα στοιχεία των ελέγχων δείχνουν ότι η υποχρέωση δεν εφαρμόζεται πάντα πλήρως: το 2024 οι Λιμενικές Αρχές βεβαίωσαν 1.243 παραβάσεις σχετικές με τη ναυαγοσωστική κάλυψη, εκ των οποίων 449 αφορούσαν μη ύπαρξη ναυαγοσωστών.

Η ίδια εικόνα αποτυπώνεται και στα στοιχεία του Παρατηρητηρίου για το 2025: 661 παραλίες είχαν υποχρέωση ναυαγοσωστικής κάλυψης, με συνολικά 1.007 υποχρεωτικές θέσεις ναυαγοσωστών, από τις οποίες 36 δεν καλύφθηκαν. Την ίδια χρονιά, 9 θάνατοι καταγράφηκαν σε παραλίες όπου δεν είχε τοποθετηθεί ναυαγοσώστης, παρότι αυτό ήταν υποχρεωτικό από τον νόμο.

Βάρκες χωρίς δίπλωμα

Μια σημαντική «τρύπα» στη νομοθεσία αφορά τις διαδικασίες εκμίσθωσης μικρών πλωτών μέσων, καθώς για σκάφη που περνούν κάτω από τα όρια χαρακτηρισμού τους ως ταχύπλοα δεν απαιτείται από την ελληνική νομοθεσία η κατοχή διπλώματος. Τα όρια αυτά είναι, ενδεικτικά, έως 30 ίπποι για συμβατικά σκάφη με εξωλέμβια μηχανή και έως 15 ίπποι για φουσκωτά ή σκάφη ειδικής γάστρας. Αν και οι ταχύτητες που μπορούν να αναπτύξουν δεν συγκρίνονται με εκείνες των ισχυρών ταχύπλοων, δεν είναι αμελητέες: ένα μικρό και ελαφρύ σκάφος μπορεί, ανάλογα με το φορτίο, τη θάλασσα και τη μηχανή του, να φτάσει ακόμη και τους 20 κόμβους (περίπου 37 χλμ./ώρα), ταχύτητα αντίστοιχη αυτής με την οποία ταξιδεύουν τα νυχτερινά πλοία για Κρήτη.

Για να περιοριστούν οι κίνδυνοι από τη χρήση μικρών σκαφών από άπειρους χειριστές, από την 1η Μαρτίου 2023 οι εκμισθούμενες μηχανοκίνητες λέμβοι που μπορούν να νοικιαστούν χωρίς δίπλωμα πρέπει να διαθέτουν προστατευτικό έλικας, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού από την προπέλα. Ωστόσο και αυτό το μέτρο δεν αίρει πλήρως την επικινδυνότητα – άλλωστε, όπως επισημαίνει η κ. Καραμπετιάν – Νικοτιάν, ζητήματα ασφάλειας υφίστανται και για τους ίδιους τους επιβάτες όταν χωρίς ειδικές γνώσεις εκτίθενται στην ανοιχτή θάλασσα και στους κινδύνους από τυχόν αιφνίδιες αλλαγές του καιρού ή από θαλάσσια ρεύματα.

Τα τζετ σκι

Σταθερό «πονοκέφαλο» για τους λουόμενους αποτελούν τα τζετ σκι, που συχνά καταγράφονται να πραγματοποιούν επικίνδυνους ελιγμούς κοντά στις ακτές, κατά παράβαση της νομοθεσίας. Ο χειρισμός τους επιτρέπεται μόνο σε άτομα που διαθέτουν άδεια χειριστή ταχυπλόου, ενώ η εκμίσθωσή τους σε μη αδειούχους απαγορεύεται. Στην πράξη ωστόσο συχνά οι κανόνες δεν τηρούνται, με αποτέλεσμα μηχανές ισχύος 60-100 ίππων, ικανές να αναπτύξουν ταχύτητες της τάξης των 34-43 κόμβων να βρίσκονται στα χέρια ανεπαρκώς εκπαιδευμένων χειριστών. Και παρότι τέτοια σκάφη πρέπει να κινούνται τουλάχιστον 200 μέτρα έξω από τις σημαδούρες ή, όπου αυτές δεν υπάρχουν, 300 μέτρα μακριά από το σημείο όπου φτάνουν συνήθως οι λουόμενοι, στην πράξη αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Με την υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων της Safe Water Sports να υπενθυμίζει ότι λουόμενοι που έρχονται αντιμέτωποι με πρακτικές επικίνδυνων ελιγμών από χειριστές τζετ σκι ή άλλων ταχύπλοων μπορούν να προχωρούν σε καταγγελίες μέσω της ομώνυμης εφαρμογής ή απευθείας στο Λιμενικό.

Έλεγχοι και ατυχήματα στα θαλάσσια σπορ

Βήματα προόδου έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια και ως προς τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων θαλάσσιων σπορ με τις προϋποθέσεις για την ασφαλή τους λειτουργία, καθώς πλέον το 100% των επιχειρήσεων διαθέτει νόμιμη άδεια – από μόλις 20% το 2015. Περισσότεροι ποσοτικά και πληρέστεροι ποιοτικά είναι άλλωστε, σύμφωνα με την κ. Καραμπετιάν – Νικοτιάν, και οι έλεγχοι του Λιμενικού: «Πριν μερικά χρόνια έλεγχος σήμαινε ότι εμφανιζόταν ένας Λιμενικός και σημείωνε τυχόν παραβάσεις σε ένα χαρτί. Πλέον πάνε οργανωμένοι, με ειδικά tablet μέσω των οποίων μπορούν να δουν σε πραγματικό χρόνο αν υπάρχει κάποια παράβαση – και τα αποτελέσματα των ελέγχων περνούν αυτομάτως στο σύστημα του Λιμενικού», εξηγεί.

Παρ’ όλα αυτά, δεν λείπουν τόσο οι παραβάσεις όσο και τα ατυχήματα: σύμφωνα με απάντηση του Υπουργείου Ναυτιλίας στη Βουλή, μόνο το 2024 διενεργήθηκαν 6.683 έλεγχοι σε επαγγελματικά θαλάσσια μέσα αναψυχής και βεβαιώθηκαν 436 παραβάσεις, ενώ ήδη στην αρχή της θερινής περιόδου του 2025 είχαν καταγραφεί 55 παραβάσεις σε 822 ελέγχους. Την ίδια ώρα, τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων του Safe Water Sports δείχνουν ότι, παρότι το 2025 δεν καταγράφηκε κανένα θανάσιμο ατύχημα σε εκμισθούμενα μέσα αναψυχής, σημειώθηκαν 15 τραυματισμοί – μεταξύ άλλων σε τζετ σκι, θαλάσσιες παιδικές χαρές, φουσκωτά παιχνίδια, wakeboard και θαλάσσια έλκηθρα. Από τους τραυματίες, οι 7 ήταν ανήλικοι. Συνολικά στην πενταετία 2021-2025 καταγράφηκαν 54 τραυματισμοί στα εκμισθούμενα θαλάσσια σπορ και μέσα αναψυχής, δηλαδή κατά μέσο όρο 11 τον χρόνο.

Η κολυμβητική παιδεία

Τελευταία αλλά όχι έσχατη παράμετρος, όσον αφορά τα θανατηφόρα περιστατικά στο υγρό στοιχείο, είναι οι ελλιπείς γνώσεις κολύμβησης. Παρότι η Ελλάδα διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές παγκοσμίως, με 13.676 χιλιόμετρα, ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού – ακόμη και 60% σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις – δεν έχει επαρκείς γνώσεις κολύμβησης. Σήμερα, σύμφωνα με την Ελίζα Καραμπετιάν – Νικοτιάν, περίπου 45.000 παιδιά της Γ΄ και Δ΄ Δημοτικού παρακολουθούν μαθήματα κολύμβησης στο πλαίσιο του σχετικού προγράμματος του υπουργείου Παιδείας – ένας αριθμός σημαντικός, αλλά ακόμη περιορισμένος για μια κατ’ εξοχήν νησιωτική και παραθαλάσσια χώρα.

«Είναι απαραίτητο να βελτιώσουμε την κολυμβητική μας παιδεία, η οποία ξεκινά από το σχολείο», τονίζει η υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων της Safe Water Sports, επισημαίνοντας ότι ακόμη και σε νησιωτικές και παραθαλάσσιες περιοχές υπάρχουν παιδιά – αλλά και ενήλικες – που δεν γνωρίζουν κολύμβηση ή βασικούς κανόνες ασφάλειας στο νερό.

Γιώργος Μουρμούρης

giorgismour@yahoo.gr