Στον πιο πολύνεκρο μήνα του 2025 αναδεικνύεται ο Οκτώβριος όσον αφορά τα θανατηφόρα ναυάγια με πρόσφυγες και μετανάστες στο Αιγαίο, με 15 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους προσπαθώντας να προσεγγίσουν τις ελληνικές ακτές και άλλους 17 να πνίγονται κοντά στα τουρκικά παράλια. Σε ορισμένα δε από αυτά τα περιστατικά, που τείνουν να μετατραπούν σε μια φρικτή κανονικότητα απασχολώντας ελάχιστα έως καθόλου τα εγχώρια ΜΜΕ, καταγράφεται εμπλοκή του ελληνικού Λιμενικού.
Το χρονικό
Το πρώτο θανατηφόρο περιστατικό του μήνα σημειώθηκε στις 5 Οκτωβρίου, ανοιχτά του Πλωμαρίου στη Λέσβο, όταν ταχύπλοο με 18 επιβαίνοντες παρουσίασε βλάβη ενώ επιχειρούσε με ελιγμούς, σύμφωνα με το Λιμενικό, να αποφύγει έλεγχο από την Ακτοφυλακή. Το δάπεδο του σκάφους αποκολλήθηκε με αποτέλεσμα οι μετανάστες να βρεθούν στη θάλασσα και μια γυναίκα να χάσει τη ζωή της.
Σε αντίστοιχο περιστατικό στις 14 Οκτωβρίου, ανοιχτά της Ρόδου έχασαν τη ζωή τους δύο άτομα, μεταξύ των οποίων ένα παιδί.
Ακολούθησε, στις 17 Οκτωβρίου, ναυάγιο στη Χίο, όπου λέμβος με 29 μετανάστες προσέκρουσε σε βράχια, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο νεαρές γυναίκες.
Στις 27 Οκτωβρίου, στα νότια της Λέσβου, φουσκωτή λέμβος συνετρίβη σε βραχώδη ακτή με αποτέλεσμα 4 νεκρούς και τουλάχιστον 5 αγνοούμενους.
Λίγες ημέρες αργότερα, σε ναυάγιο νότια του Φαρμακονησίου, ένας άνδρας έχασε τη ζωή του, ενώ στις 25 Οκτωβρίου 17 άνθρωποι πνίγηκαν ανοιχτά του Μπόντρουμ (Αλικαρνασσός), όταν σκάφος που μετέφερε 19 πρόσφυγες και μετανάστες βυθίστηκε λίγο μετά την αναχώρησή του με πιθανό προορισμό την Κω.
Θάνατοι σε όλο το τόξο της Μεσογείου
Όπως επισημαίνει η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, μέχρι στιγμής φέτος έχουν καταγραφεί 37 θάνατοι και τουλάχιστον εννέα αγνοούμενοι σε 24 ξεχωριστά περιστατικά στο Αιγαίο, ενώ συνολικά περισσότεροι από 1.600 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους ή αγνοούνται στη Μεσόγειο και στις θαλάσσιες διαδρομές της Δυτικής Αφρικής.
Πέρυσι, ο αριθμός των νεκρών ανήλθε σε συνολικά 3.530 άτομα, με την Ύπατη Αρμοστεία να κάνει λόγο για θανάτους που θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί.
Νέα καταδίκη από το ΕΔΔΑ
Σημειώνεται ότι στις 14 Οκτωβρίου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε την Ελλάδα για το ναυάγιο του 2018 στο Αγαθονήσι, στο οποίο πνίγηκαν 16 άνθρωποι. Αντίστοιχες καταδίκες από το δικαστήριο του Στρασβούργου έχουν καταγραφεί για το πολύνεκρο ναυάγιο του 2014 στο Φαρμακονήσι (υπόθεση Safi κατά Ελλάδας) και τους θανάτους προσφύγων από πυρά λιμενικών στην Ψέριμο (υπόθεση Alkhatib κατά Ελλάδας) και τη Σύμη (υπόθεση Almukhlas κατά Ελλάδας).
Για το περιστατικό του 2018, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Λιμενικό δεν προχώρησε σε έγκαιρη επιχείρηση διάσωσης, ενώ κατόπιν η Εισαγγελία του Ναυτοδικείου Πειραιά έθεσε την υπόθεση στο αρχείο.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), η καταδίκη του Δικαστηρίου αναφέρεται στην παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ (παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή). Σύμφωνα με το ΕΔΔΑ, οι ελληνικές αρχές δεν έπραξαν τα απαραίτητα για να διασώσουν τους ανθρώπους, μολονότι όφειλαν να γνωρίζουν ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος ήδη από τα ξημερώματα της 16ης Μαρτίου, όταν ενημερώθηκαν για το περιστατικό από τον συγγενή των θυμάτων. Το Λιμενικό Σώμα δεν εφάρμοσε κατάλληλο σχέδιο για να εντοπίσει ανθρώπους που είχαν ήδη πέσει στη θάλασσα, και ολοκλήρωσε σύντομα την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης μολονότι οι άνθρωποι δεν είχαν εντοπιστεί, χωρίς μάλιστα να ενημερώσει τον συγγενή τους.
Περαιτέρω, το Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα λόγω της αναποτελεσματικότητας της ποινικής έρευνας του περιστατικού από την Εισαγγελία Ναυτοδικείου Πειραιά, η οποία έθεσε την υπόθεση στο αρχείο. Έκρινε ότι η έρευνα που διεξήχθη από όργανα του Λιμενικού Σώματος (Λιμεναρχείο Σάμου, Τμήμα Εσωτερικών Υποθέσεων) δεν ήταν ανεξάρτητη, λόγω της ύπαρξης ιεραρχικών και θεσμικών δεσμών μεταξύ των υπόπτων και των αρμόδιων αρχών. Θεώρησε, δε, ισχυρή ένδειξη έλλειψης ανεξαρτησίας το γεγονός ότι εκδόθηκε δελτίο τύπου του Λιμενικού Σώματος που διέκρινε τις δύο ημερομηνίες των ναυαγίων ενώ εκκρεμούσε ακόμη η έρευνα. Παράλληλα, το ΕΔΔΑ τόνισε κρίσιμες ελλείψεις στην εξέταση του αποδεικτικού υλικού, λόγω της αναιτιολόγητης μη λήψης υπόψη του ηχητικού μηνύματος μίας εκ των θυμάτων προς τις αρχές, αλλά και των σοβαρών πλημμελειών στις ιατροδικαστικές εκθέσεις των θυμάτων.
«Μπαλάκι» οι πρόσφυγες εντός Ε.Ε.
Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της Ευρώπης συνεχίζεται η μεταχείριση ακόμη και των αναγνωρισμένων προσφύγων ως ανεπιθύμητου βάρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η RSA, το πρώτο εξάμηνο του 2025 οι ελληνικές αρχές έλαβαν 3.279 αιτήματα επανεισδοχής από άλλα ευρωπαϊκά κράτη για δικαιούχους διεθνούς προστασίας – με τη συντριπτική πλειονότητα να προέρχεται από τη Γερμανία (1.516) και την Ελβετία (1.309). Το 95,7% των αιτημάτων αυτών έγινε δεκτό.