Στον έβδομο χρόνο του εισέρχεται φέτος το Positively Different Short Film Festival (PDSFF), συνεχίζοντας να χτίζει έναν χώρο όπου ο κινηματογράφος μικρού μήκους λειτουργεί ως πεδίο συνάντησης εμπειριών, ταυτοτήτων και μορφών αντίστασης.
Με εκατοντάδες συμμετοχές από όλο τον κόσμο και μια επιμελητική διαδικασία που ισορροπεί ανάμεσα στο καλλιτεχνικό κριτήριο, τη θεματική συνάφεια και την πολιτική οπτική, το φεστιβάλ αναδεικνύει ιστορίες που φωτίζουν τις διασταυρώσεις των κοινωνικών ανισοτήτων και δημιουργούν απρόσμενους διαλόγους μεταξύ διαφορετικών πραγματικοτήτων.
Με αφετηρία τη φετινή θεματική «The Urge» το Μελ Καλφαντή, υπεύθυνο συντονισμού και επιμέλειας του Φεστιβάλ, μιλά στο Long Stories Short για την εξέλιξη του PDSFF, την έννοια της διαθεματικότητας αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο ο κινηματογράφος μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο κατανόησης, ενδυνάμωσης και συλλογικής δράσης.
Η συνέντευξη
Το Positively Different Short Film Festival (στο εξής PDSFF) πραγματοποιείται φέτος για 7η χρονιά. Πώς έχει εξελιχθεί η ταυτότητά του από την πρώτη διοργάνωση μέχρι σήμερα; Τι έχει αλλάξει – τι έχει μείνει ίδιο;
Το PDSFF ξεκίνησε δειλά, από ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης που απευθυνόταν σε ομάδες που αντιμετωπίζουν διακρίσεις και αποκλεισμούς, προκειμένου να αποκτήσουν τα εργαλεία να φτιάξουν ερασιτεχνικές ταινίες που μπορούν να μιλήσουν για τις ζωές τους.
Η ανταπόκριση που βρήκε τόσο από επαγγελματίες του κινηματογράφου όσο και από το κοινό μας οδήγησε στο συμπέρασμα πως αυτή η ιδέα έχει μέλλον.
Ενώ το βασικό θέμα έχει παραμείνει σταθερό, κάθε χρόνο επιλέγουμε μία προβληματική που αντικατοπτρίζει τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας τη δεδομένη χρονική στιγμή.
Το φεστιβάλ κάθε χρόνο μεγαλώνει τόσο σε μέγεθος, από το τριήμερο των πρώτων ετών σε πενθήμερο, από τις 20 ταινίες στις 70, όσο και σε περιεχόμενα, με ταινίες που έρχονται από τις πιο απομακρυσμένες γωνίες του πλανήτη, που μιλούν για θέματα που περιπλέκονται χρόνο με τον χρόνο.
Ο όρος διαθεματικότητα φαίνεται να είναι κεντρικός στο PDSFF. Ποιος θα ήταν ένας σύντομος ορισμός της έννοιας και πώς αντικατοπτρίζεται στην επιλογή των ταινιών;
Η θεωρία της διαθεματικότητας (ή των διασταυρούμενων διακρίσεων, όπως αποδίδεται εναλλακτικά ο αρχικός όρος intersectionality στα ελληνικά) στη δική μου κατανόηση αφορά στους συσχετισμούς μεταξύ διαφορετικών ταυτοτήτων και καταπιέσεων.
Είναι μία θεωρία που προσπαθεί να περιγράψει πώς ο ρατσισμός, ο σεξισμός, ο ικανοτισμός, η ταξική καταπίεση είναι κοινωνικά συστήματα εξουσίας που λειτουργούν με παρόμοιους μηχανισμούς και παράγουν σωρευτικά αποτελέσματα.
Αυτό σημαίνει πως οι διακρίσεις που μπορεί να αντιμετωπίζει μία μαύρη λεσβία, για παράδειγμα, δεν είναι ένα απλό «άθροισμα» των διακρίσεων λόγω φυλής και σεξουαλικότητας, αλλά παράγουν μία νέα καταπίεση.
Εμείς προτάσσοντας την έννοια της διαθεματικότητας ενδιαφερόμαστε για την αναγνώριση των κοινών εμπειριών και ευελπιστούμε στη συγκρότηση συμμαχιών μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων.
Η επιλογή των ταινιών αντικατοπτρίζει την έννοια της διαθεματικότητας τόσο λόγω της ποικιλίας των θεμάτων που αγγίζουν οι ταινίες όσο και με τον τρόπο που συνομιλούν οι ταινίες μεταξύ τους εντός των διαφορετικών σετ.
Κάθε χρόνο επιλέγετε μια διαφορετική θεματική. Πώς προέκυψε φέτος η έννοια της «ορμής» (The Urge); Συνδέεται με το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς (πόλεμοι, γενοκτονίες, άνοδος της ακροδεξιάς, κλιματική κρίση) και αν ναι, πώς;
Η «ορμή» είναι ο τρόπος να αποδώσουμε ένα αίσθημα κοινό σε εμάς, ως ομάδα, ότι χρειαζόμαστε κάπου να διοχετεύσουμε την αίσθηση δυστοπίας που μας περικλείει, λόγω του κοινωνικού πλαισίου στο οποίο πραγματοποιούμε αυτό το φεστιβάλ.
Διασχίζοντας τις κοινωνικές θέσεις και τις ποικίλες ταυτότητές μας, συνδεόμαστε από ένα αίσθημα επείγουσας ανάγκης, αυτή τη μίξη θυμού, φόβου και ελπίδας που είναι τόσο μοναδική για κάθε άτομο όσο και κοινή για πολλά από εμάς.
Επιθυμούμε να δράσουμε, να σταθούμε ενάντια σε όσα είναι λάθος στον κόσμο, να σταματήσουμε αυτή την επικείμενη απειλή του φασισμού που εξαπλώνεται, της οικολογικής κατάρρευσης και του αυξανόμενου αυταρχισμού.
Η «ορμή» λοιπόν είναι ένα κάλεσμα για δράση, είναι η πεποίθησή μας πως έχουμε τη δυνατότητα μαζί να βρούμε τους τρόπους μας.
Φέτος λάβατε 710 ταινίες και επιλέξατε περίπου 70. Ποια είναι τα βασικά κριτήρια επιλογής;
Η επιλογή των ταινιών γίνεται μέσω μίας δημιουργικής και συλλογικής διαδικασίας αξιολόγησης, κατά την οποία βλέπουμε τις υποβληθείσες ταινίες μαζί με μία ομάδα εθελοντών, τις συζητάμε στις συναντήσεις ομάδας και αξιολογούμε την ποιότητα του κινηματογραφικού έργου, τη θεματολογική τους συνάφεια και την πολιτική τους θέση, βάζοντας ίση βαρύτητα σε όλους αυτούς τους άξονες.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να δώσουμε χώρο σε μία ταινία που υστερεί σε θέματα ποιότητας, αλλά θεωρούμε ότι έχει κάτι πολύ σημαντικό να πει, ή δίνει μία οπτική που μας είναι πολύτιμη.
Η απόφαση να συνυπολογίζουμε αυτά τα κριτήρια στη διαδικασία επιλογής είναι μία πολιτική απόφαση, καθώς αντιλαμβανόμαστε την κινηματογραφική ποιότητα (και) ως έκφανση μίας προνομιακής θέσης.
Αυτό σημαίνει πως επηρεάζεται από την ταξική θέση, τη φυλετική, τη γεωγραφική θέση, οι οποίες αντικατοπτρίζονται στην πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις, σε επαγγελματικό συνεργείο, σε εξοπλισμό, σε εκπαίδευση.
Με ποια κριτήρια δομούνται τα θεματικά σετ; Πώς αποφεύγετε τον κίνδυνο να ταυτιστεί η διαθεματικότητα με το δυτικό – λευκό – μεσοαστικό προνόμιο;
Τα σετ δεν είναι ακριβώς θεματικά, με την έννοια της έμφασης σε ένα θέμα ταυτοτικό.
Δεν προβάλουμε ποτέ ένα ολόκληρο σετ που μιλά μόνο για το φύλο, ούτε πέντε ταινίες για τη σεξουαλικότητα.
Τα σετ είναι προβληματισμοί, είναι προσπάθειες να αναδειχνούν κοινά μοτίβα, συστήματα, εμπειρίες κυριολεκτικά δια-θεματικά, διασχίζοντας δηλαδή περιφραγμένες ταυτότητες και βάζοντας έμφαση στη σύνδεση.
Επιλέγοντας πολλές ταινίες από τον Παγκόσμιο Νότο, ακόμα και στην περίπτωση που αυτές μπορούν να υστερούν κάποιες φορές στα μέσα που είχαν στη διάθεσή τους για να γίνουν, ταινίες που βάζουν πολύ κεντρικά την ταξικότητα, θεωρούμε ότι συνεισφέρουμε σε μία προσπάθεια να αποκεντρωθεί το δυτικό, λευκό, μεσοαστικό προνόμιο.
Στο σετ «Συνδιαλεγόμενα με τη Μνήμη», η προσωπική και συλλογική μνήμη φαίνεται να διασταυρώνονται. Τι προσπαθεί να φωτίσει αυτή η ενότητα;
Η ενότητα αυτή μιλάει για ιστορίες ατόμων που στρέφονται προς το παρελθόν, ώστε να νοηματοδοτήσουν το παρόν και να φανταστούν ένα ασφαλές, χαρούμενο, δημιουργικό μέλλον.
Η ενότητα αυτή μιλάει για τη δημιουργία της ψευδαίσθησης μίας εθνοτικά και εθνικά ομοιογενούς ιστορίας μέσω της βίαιης εξάλειψης της μνήμης, μιλάει για τη διαχείριση του τραύματος και την επαφή με την ευθύνη που φέρει η συλλογική ιστορία και η θέση του κάθε ατόμου μέσα σε αυτήν.
Δείχνει πως η γνώση της συλλογικής μας ιστορίας είναι εφόδιο, αλλά επιτρέπει και να φανταστούμε πως η ιστορία αυτή δεν είναι αναπόδραστο πεπρωμένο.
Το σετ «Χτίζοντας Πάνω στα Ερείπια» αγγίζει εμπειρίες βίας και απώλειας. Πώς μπορεί ο κινηματογράφος να μιλήσει για το τραύμα χωρίς να το αναπαράγει;
Αυτό είναι μία μεγάλη πρόκληση, που δεν υπάρχει κατά τη γνώμη μου μία σίγουρη λύση για την υπέρβασή της.
Μία ταινία που αναπαριστά ένα τραυματικό γεγονός έχει πάντα τον κίνδυνο να επανατραυματίσει το θεατή της, έχει πάντα τον κίνδυνο να καταστήσει το τραύμα θέαμα.
Εμείς επιλέγουμε ταινίες που αγγίζουν τέτοιες εμπειρίες βασισμένα στο δικό μας ένστικτο για την ειλικρίνεια και την πρόθεση του δημιουργού που τις έκανε, ενώ φροντίζουμε να βάζουμε προειδοποιήσεις περιεχομένου στο πρόγραμμα, ώστε οι θεάτριες να μπορούν να επιλέξουν σε τι θέλουν να εκτεθούν.
Στο «Παίρνοντας Αυτά που μας Ανήκουν», οι ήρωες αμφισβητούν το γράμμα του νόμου. Πώς συνδέεται αυτό με τη συζήτηση γύρω από τις μορφές αντίστασης σήμερα;
Αυτό ίσως είναι και το προσωπικό μου αγαπημένο σετ, καθώς θεωρώ ότι δημιουργεί έναν απαραίτητο χώρο για συζήτηση, τη στιγμή που βλέπουμε τον νόμο να αποδεικνύεται διαρκώς ανίκανος να προστατεύσει τα θύματα βίας, τα κράτη να θεσμοθετούν φασιστικές πρακτικές (σκέφτομαι την ολοένα αυξανόμενη ισχύ που δίνει η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών στο ICE) και τις δικαστικές αποφάσεις να αποτυγχάνουν να φέρουν υλικά αποτελέσματα (σκέφτομαι το διεθνές ένταλμα σύλληψης για τον γενοκτόνο Νετανιάχου).
Σε αυτή τη συγκυρία, η συζήτηση περί νόμιμης βίας (που είναι η κρατική), αναγκαίας αυτοάμυνας και νομιμοποιημένης αντιβίας μου φαίνεται πιο κρίσιμη από ποτέ.
Το σετ «Το Σώμα σου Είναι Πεδίο Μάχης» εξερευνά πώς η βία και το τραύμα εγγράφονται στο σώμα. Με ποιους τρόπους αναδεικνύεται αυτή η ιδέα μέσα από τις ταινίες της ενότητας;
Στην ενότητα αυτή το σώμα γίνεται χάρτης που φέρει τα αποτελέσματα της βίας, μιλώντας για την ταξική βία που εγγράφεται στο σώμα ενός εργάτη από το Μεξικό (Memory for a Worker), την έμφυλη βία που κουβαλάει από την παιδική της ηλικία μία επιζήσασα (Puzzleak the Rape Palace), τη βία του βλέμματος που ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει εκθέτοντας το σώμα της στον δημόσιο χώρο, μία τρανς ανάπηρη γυναίκα στις Φιλιππίνες που κουβαλάει ενσώματα τις διασταυρώσεις όλων αυτών των ταυτοτήτων (Get Ready with Me).
Το σώμα προδίδει όταν ζει με τις επιπτώσεις του Long Covid και δεν ανταποκρίνεται πια στις ανάγκες του ατόμου (Swanlake), αλλά γίνεται ακόμα και όπλο και πρόταγμα επανοικειοποίησης στις ταινίες Περόνη/Trigger ή Hystericus.
Είναι πραγματικά ένα πολύ δυνατό σετ που συγκινεί και την ίδια στιγμή που μιλάει για τη βία, βρίσκει τα εργαλεία να ενδυναμώσει και να αποτελέσει πεδίο έμπνευσης και δράσης.
Τα τελευταία χρόνια ζητήματα όπως οι έμφυλες ταυτότητες βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου μέσα από τη συζήτηση περί «woke ατζέντας», η οποία έχει καταστεί «κόκκινο πανί» κυρίως στους συντηρητικούς κύκλους αλλά όχι μόνο. Υπάρχει πράγματι τέτοια «ατζέντα» ή απλώς φωνές που για δεκαετίες έμεναν στο περιθώριο ακούγονται πλέον πιο δυνατά;
Ίσως η κατηγορία για την ύπαρξη μίας «ατζέντας» είναι επειδή στα ζητήματα αυτά βρίσκει το συντηρητικό κατεστημένο μια απειλή προς τα θεμέλιά του.
Μήπως είναι για καλό; Αν οι ζωές μας απειλούν τον τρόπο ζωής σου, ίσως το πρόβλημα είναι στον τρόπο ζωής σου: ίσως έχει ο ίδιος συγκροτηθεί χάριν στη και αναπαράγοντας τη βία.
Εγώ θεωρώ πως οι φωνές που άρχισαν να μιλούν για τα ζητήματα αυτά πια δεν μπορούν να μπουν σε σίγαση και οι διεκδικήσεις μας δεν θα γίνουν πιο απολογητικές.
Το Long Stories Short είναι Χορηγός Επικοινωνίας στο φετινό Positively Different Short Film Festival (PDSFF 26)
Δείτε ΕΔΩ τις σχετικές δημοσιεύσεις
Βρείτε ΕΔΩ περισσότερες πληροφορίες για το φεστιβάλ
Ακολουθήστε το PDSFF στο facebook ΕΔΩ