«Κάθε μέρα πονάω. Το πρωί ξυπνάω μισή ώρα νωρίτερα για να κάνω παγοθεραπεία, να ξεκλειδώσει το πόδι ώστε να βγάλω το μεροκάματο». Ο Χρήστος Τέλιος εργάζεται επί 41 χρόνια ως ναυπηγοξυλουργός, τα τελευταία χρόνια στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη Περάματος – χώρος όπου συχνά σημειώνονται εργατικά ατυχήματα. Τον Μάρτιο του 2021 έπεσε στο κενό μιας σκάλας σε σκάφος όπου εργαζόταν, επειδή ένα κάλυμμα είχε μείνει ξεβίδωτο, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν τα ξύλα στα οποία πατούσε. Χρειάστηκε να μείνει στο νοσοκομείο για 15 ημέρες. Ήταν η καλή εκδοχή.
«Αυτοί που με έβγαλαν μου είπαν ότι ζω από θαύμα», μας λέει. Όμως το τίμημα του εργατικού ατυχήματος είναι υψηλό: «Έχω μείνει σακάτης, είμαι ανάπηρος. Επειδή δεν με καλύπτει η αναπηρική σύνταξη που θα μπορούσα να πάρω, παίρνω παυσίπονα και σφίγγω τα δόντια να πάω στη δουλειά».
Τα επίσημα στοιχεία και η πραγματικότητα
Το ατύχημά του είναι ένα από τα 4.475 που καταγράφηκαν κατά το 2021 και αποτυπώθηκαν στην Έρευνα Εργατικών Ατυχημάτων της ΕΛΣΤΑΤ, που δημοσιοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2023. Πρόκειται, βεβαίως, για τα ατυχήματα που καταγράφηκαν επισήμως, καθώς αποτελεί κοινή παραδοχή ότι ο πραγματικός αριθμός των εργατικών ατυχημάτων είναι σημαντικά υψηλότερος από αυτόν που αποτυπώνεται στις επίσημες στατιστικές.
Μέλος του ΔΣ στο Σωματείο Ναυπηγοξυλουργών, ο Χρήστος Τέλιος υποστηρίζει ότι στη Ζώνη γίνονται πολλά ατυχήματα που δεν καταγράφονται. «Τα καλύπτει η εργοδοσία όταν μπορεί, αν δηλαδή δεν είναι πολύ σοβαρά. Υπάρχουν και άλλα που μπορεί να μην καταγραφούν ποτέ ως εργατικά, γιατί κάποιοι εργαζόμενοι, πιεζόμενοι από την ανέχεια, δουλεύουν ανασφάλιστοι. Εκεί δεν σε καλύπτει κανένας, πας σαν το σκυλί στο αμπέλι», συνεχίζει.
Ο ίδιος σημειώνει ότι όσον αφορά τα μέτρα ασφαλείας στους χώρους εργασίας «όλα είναι στο περίπου», με αποτέλεσμα «κάθε μέρα να γίνεται και κάτι». Και αυτό γιατί «για να παρθούν σωστά μέτρα ασφαλείας πρέπει να αναλωθεί χρόνος και χρήμα».
Τα ατυχήματα στον κατασκευαστικό τομέα
Στον χρόνο και στο χρήμα, σε συνδυασμό με την αντικειμενική επικινδυνότητα του επαγγέλματός του, αποδίδει τα ατυχήματα και στον κατασκευαστικό τομέα ο οικοδόμος Νίκος Κατσίφης. Έχει δει συνάδελφό του να σκοτώνεται σε εργατικό δυστύχημα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ και ο ίδιος έχει τραυματιστεί στα πλευρά, πέφτοντας σε φρεάτιο ασανσέρ.
Η υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων
Στη διαρκή εντατικοποίηση και ελαστικοποίηση της εργασίας, αλλά και στην παράλληλη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, αποδίδει την «καταιγιστική», όπως τη χαρακτηρίζει, αύξηση των εργατικών ατυχημάτων ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ), γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία της ΓΣΕΕ και πρόεδρος του αντίστοιχου ευρωπαϊκού οργανισμού.
Παράλληλα, κάνει λόγο για μεγάλο πρόβλημα υποκαταγραφής των εργατικών ατυχημάτων, σημειώνοντας ότι γι’ αυτό από το 2022 η ΟΣΕΤΕΕ ξεκίνησε μια ανεξάρτητη καταγραφή. Από τα στοιχεία της Ομοσπονδίας προκύπτει ότι το 2025 καταγράφηκαν 201 απώλειες στους χώρους εργασίας και 334 σοβαροί τραυματισμοί.
Παγίως τα περισσότερα δυστυχήματα συμβαίνουν στον αγροτικό τομέα, όπου ταυτόχρονα υπάρχει και πολύ μεγάλη υποκαταγραφή καθώς περιστατικά όπως ανατροπές τρακτέρ συνήθως καταγράφονται ως τροχαία. Ακολουθούν ο τεχνικός κλάδος, η βιομηχανία, η ναυπηγοεπισκευή, ο κλάδος της διανομής, η ηλεκτρολογία και τα λατομεία.
Το περίπλοκο σύστημα καταγραφής εργατικών ατυχημάτων
Στον ιστότοπο του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛΙΝΥΑΕ) αποτυπώνεται το περίπλοκο τοπίο που επικρατεί στην καταγραφή εργατικών ατυχημάτων, στην οποίαν εμπλέκεται σειρά διαφορετικών φορέων.
Συγκεκριμένα, συμμετέχει η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας, η οποία «καταγράφει τις αναγγελίες εργατικών ατυχημάτων που συλλέγει από τις περιφερειακές του υπηρεσίες, όπως και από την κεντρική υπηρεσία του».
Ο ΕΦΚΑ, που «καταγράφει όλα τα περιστατικά εργατικών ατυχημάτων, τα οποία επιδοτήθηκαν για αποχή από την εργασία τους». Αλλά και η ΕΛΣΤΑΤ, που από την πλευρά της «καταγράφει τα εργατικά ατυχήματα στους ασφαλισμένους του ΕΦΚΑ και τους ελεύθερους επαγγελματίες ασφαλισμένους στον τέως ΟΑΕΕ», καθώς και τα υπουργεία Εμπορικής Ναυτιλίας, Ανάπτυξης και Υποδομών & Μεταφορών.
Η πολυδιάσπαση και οι συνέπειές της
Η ύπαρξη πολλών φορέων καταγραφής δυσχεραίνει την ακριβή αποτύπωση του προβλήματος, επισημαίνει η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, Ειρήνη Μπαρδάνη, τονίζοντας πάντως ότι η εμπλοκή της ΕΛΣΤΑΤ βελτίωσε αρκετά την κατάσταση τα τελευταία χρόνια.
«Πιστεύουμε ότι η δημιουργία ενός ενιαίου Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου, ο οποίος θα καλύπτει όλους τους εργαζομένους ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, θα βοηθήσει, μεταξύ άλλων, και στην καλύτερη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων», τονίζει.
Υποκαταγραφή και «μαύρη» εργασία
Πηγές της ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνουν ότι η Αρχή αντλεί τα στοιχεία της Έρευνας Εργατικών Ατυχημάτων από τον ΕΦΚΑ και, σε δεύτερη φάση, από τον ΟΑΕΕ. Οι ίδιες πηγές συμφωνούν με την εκτίμηση ότι υπάρχει υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων στην Ελλάδα, κυρίως λόγω της εκτεταμένης αδήλωτης εργασίας.
Σημειώνουν δε ότι στη διαδικασία καταγραφής πρέπει να εμπλακούν και άλλοι φορείς, όπως τα νοσοκομεία, πιθανώς με χρήση κοινωνικών λειτουργών, ώστε να αποτυπώνονται καλύτερα και τα ατυχήματα που αφορούν τη «μαύρη» εργασία, ενώ υπογραμμίζουν ότι όλες οι χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα σχετιζόμενα με την υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων.
Τα ευρωπαϊκά στοιχεία και η εικόνα της Ελλάδας
Είναι ενδεικτικό ότι σε έκθεση της Eurostat για τα εργατικά ατυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2023, στην οποία η Ελλάδα εμφανίζεται εξαιρετικά χαμηλά τόσο στα θανατηφόρα (μπροστά μόνο από την Ολλανδία) όσο και στα μη θανατηφόρα ατυχήματα (μπροστά μόνο από Ρουμανία και Βουλγαρία), υπογραμμίζεται ότι τα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά εμφάνισης μη θανατηφόρων ατυχημάτων ενδέχεται να αντανακλούν προβλήματα υποκαταγραφής.
Τα προβλήματα αυτά σχετίζονται «με ανεπαρκώς καθιερωμένα συστήματα αναφοράς, μικρό οικονομικό κίνητρο για τα θύματα να αναφέρουν το ατύχημα, μη δεσμευτικές νομικές υποχρεώσεις για τους εργοδότες κ.λπ.», τονίζεται. Διευκρινίζεται, πάντως, ότι τα δυστυχήματα είναι δύσκολο να υποκαταγραφούν.
Χωρίς μέθοδο μέτρησης
Απαντώντας σε σχετική ερώτησή μας, η Eurostat εξηγεί ότι η υποκαταγραφή αποτελεί «ένα πολύ σύνθετο θέμα με διασταυρούμενες πτυχές» και, ως εκ τούτου, είναι πολύ δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί.
«Επί του παρόντος δεν υπάρχει καμία μέθοδος μέτρησης του επιπέδου της υποκαταγραφής σε επίπεδο ΕΕ», ξεκαθαρίζει η ευρωπαϊκή στατιστική Αρχή, διευκρινίζοντας, πάντως, ότι «οι χώρες μπορούν να χρησιμοποιήσουν διορθωτικούς παράγοντες για την αντιμετώπιση του ζητήματος, αν αυτό κριθεί απαραίτητο».
Πρόκειται για έναν συντελεστή που χρησιμοποιούν κάποια κράτη-μέλη, στα οποία δεν συγκαταλέγεται η Ελλάδα, ώστε να αποδώσουν έναν πιο ακριβή – αν και κατ’ εκτίμηση – αριθμό ατυχημάτων. Η Eurostat διευκρινίζει, επίσης, ότι τα στοιχεία που διαβιβάζονται από τη χώρα μας αφορούν τα εργατικά ατυχήματα μισθωτών και αυτοαπασχολουμένων και δεν περιλαμβάνουν κατηγορίες όπως εργαζόμενοι στο πλαίσιο της οικογένειας ή φοιτητές.
«Δεν τα μαθαίνει κανείς»
Κατά τον πρόεδρο της ΟΣΕΤΕΕ, Ανδρέα Στοϊμενίδη, όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνουν την ανάγκη άμεσης παρέμβασης για την αντιμετώπιση των εργατικών ατυχημάτων.
«Είμαστε βέβαιοι ότι πολλά εργατικά δυστυχήματα δεν τα μαθαίνει κανείς», λέει, καταγγέλλοντας ότι δεν υπάρχει διάθεση από τις Αρχές να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στην πραγματική του διάσταση. «Περισσότερο κοιτάνε πώς θα αλλάξει η εικόνα, παρά το πώς θα έχουμε την πραγματική καταγραφή για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα».
Ο Χρήστος Τέλιος, από το Σωματείο Ναυπηγοξυλουργών, περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσοι επιζούν από εργατικά ατυχήματα αλλά αναγκάζονται να μείνουν για καιρό εκτός εργασίας. «Με τα 570 ευρώ τον μήνα που μου έδινε ο ΕΦΚΑ μετά το ατύχημα δεν μπορούσα να καλύψω ούτε το ενοίκιο…».
«Μένεις ξεκρέμαστος», συμφωνεί και ο οικοδόμος Νίκος Κατσίφης, αναφερόμενος στα μεροκάματα που χάνονται και στην αποζημίωση του ασφαλιστικού φορέα, που είναι «ψίχουλα». Όσο για την επόμενη ημέρα στη δουλειά: «Τον πρώτο καιρό φοβάσαι, δεν μπορείς να κουνηθείς. Είναι και η φύση της δουλειάς που, αν μείνεις 10 μέρες στο κρεβάτι, το σώμα σου μετά δυσκολεύεται να προσαρμοστεί».
Δυόμισι χρόνια μετά το ατύχημα, ο φόβος παραμένει και για τον Χρήστο Τέλιο. «Πετάγομαι ακόμα στον ύπνο μου, είναι σαν εφιάλτης», λέει. «Έχουν αλλάξει όλα στη ζωή μου. Η καθημερινότητά μου είναι βασανιστική».
Γιώργος Μουρμούρης
giorgismour@yahoo.gr
Βασισμένο σε ρεπορτάζ για την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, Τρίτη 24 Οκτωβρίου 2023