Το Σαββατοκύριακο 6 και 7 Σεπτεμβρίου το ενδιαφέρον των ειδησεογραφικών μέσων μονοπωλούσε η παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Θεσσαλονίκη και το πακέτο των φοροελαφρύνσεων που ανακοίνωσε από το βήμα της 89ης ΔΕΘ. Σε απόσταση μόλις διακοσίων χιλιομέτρων από το Βελλίδειο ωστόσο, σε μιαν άλλη Ελλάδα, ξεχασμένοι από τη δημοσιότητα και τους επίσημους θεσμούς του κράτους οι 100 περίπου άνθρωποι που η ανάγκη έφερε πίσω στην πληγείσα από την κακοκαιρία Ντάνιελ Μεταμόρφωση Καρδίτσας πέρναγαν το διήμερο εκείνο βυθισμένοι στις σκέψεις τους.
Τέτοιες μέρες δυο χρόνια πριν τα νερά εισέβαλλαν ορμητικά στο χωριό τους από τα διαλυμένα αναχώματα, καλύπτοντας μέσα σε λίγες ώρες τα μονώροφα σπίτια ως τη στέγη. Μέσα στο σκοτάδι της νύχτας και βοηθώντας ο ένας τον άλλον 69 συνολικά κάτοικοι θα κατέφευγαν στο διώροφο κτήριο του κοινοτικού γραφείου, όπου και θα περνούσαν τις υπόλοιπες σχεδόν 72 δραματικές ώρες. Όταν τα νερά θα υποχωρούσαν, οι κάτοικοι της Μεταμόρφωσης θα αντίκριζαν ένα απόκοσμο θέαμα: Ολόκληρο το χωριό – σπίτια, αυτοκίνητα, μηχανήματα, την εκκλησία, το νεκροταφείο, τον πρώτο όροφο του κοινοτικού γραφείου και το καφενείο του χωριού – βυθισμένα στη λάσπη. Το βασικότερο: Θα μετρούσαν δυο νεκρούς συγχωριανούς τους.
Η Λίτσα Ρητά ήταν τότε – και παραμένει – πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεταμόρφωσης. Την είχαμε γνωρίσει σαράντα περίπου ημέρες μετά την καταστροφή, κατά την επίσκεψή μας στη Μεταμόρφωση στο πλαίσιο του οδοιπορικού του Long Stories Short στην πλημμυρόπληκτη Θεσσαλία. «Από τις 6 του μηνός, που πριν δυο χρόνια βλέπαμε τα νερά να ανεβαίνουν, καθώς και στις 7 και στις 8 Σεπτέμβρη έκλαιγα όλη την ημέρα», μας λέει σήμερα. «Έρχονταν στο μυαλό μου όλα αυτά που περάσαμε και έκλαιγα. Οι χωριανοί δεν μιλιόμασταν μεταξύ μας γιατί ο καθένας ήταν βυθισμένος στις σκέψεις του, στην απομόνωση. Δεν θέλαμε να βρεθούμε, ήθελε ο καθένας να είναι μόνος του, να ξεδιπλώνει τον πόνο του.»
Μετεγκατάσταση στα χαρτιά
Πριν τον Ντάνιελ η Μεταμόρφωση αριθμούσε 324 κατοίκους, με βάση την απογραφή του 2021. Σήμερα 100 περίπου άνθρωποι ζουν ακόμα στο χωριό, παρότι επισήμως πρόκειται να μετεγκατασταθεί – αυτός κρίθηκε ο μόνος σίγουρος τρόπος για να εξασφαλιστεί ότι οι κάτοικοί του δεν θα ξανακινδυνεύσουν. Βάσει όσων έχουν αποφασιστεί τα σπίτια του χωριού θα παραμείνουν στον έλεγχο των σημερινών τους ιδιοκτητών ως έδρα και σημείο αναφοράς για τις αγροτικές εργασίες στα γύρω χωράφια, ωστόσο η μόνιμη κατοικία θα μεταφερθεί σε έκταση κοντά στον Παλαμά Καρδίτσας. Δυο χρόνια μετά όμως, καμιά εργασία δεν έχει πραγματοποιηθεί στην προς πολεοδόμηση έκταση. Και οι αντοχές των κατοίκων που έχουν διασπαρεί στον Παλαμά, την Καρδίτσα, τη Λάρισα και αλλού, έχουν προ πολλού εξαντληθεί.
«Τα σπίτια θα είναι προκάτ, με χρηματοδότηση του ΣΕΒ. Οι μελέτες έχουν γίνει, εκκρεμεί όμως να γίνουν οι υποδομές» λέει η Λίτσα Ρητά, εξηγώντας ότι για να τοποθετηθούν οι οικίσκοι πρέπει να γίνει η ρυμοτόμηση και να κατασκευαστούν τα δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και ηλεκτροδότησης – κάτι που αποτελεί ευθύνη της κυβέρνησης. Ώσπου να προχωρήσουν οι βραδυκίνητες γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι κάτοικοι μένουν «άλλοι στο ενοίκιο, άλλοι φιλοξενούμενοι – και πόσο να σε φιλοξενήσει κανείς;» Τα δε ενοίκια παραμένουν αυξημένα: Στην Καρδίτσα ένα διαμέρισμα 80 τετραγωνικών μέτρων ενοικιάζεται προς 400 με 500 ευρώ, ενώ στον Παλαμά ακόμα και σπίτια που είχαν πλημμυρίσει το 2023 δίνονται προς 200 ή και 300 ευρώ.
Έτσι για ορισμένους η επιστροφή στα κατεστραμμένα από τον Ντάνιελ σπίτια αποτέλεσε τη μόνη λύση. «Διόρθωσαν όπως όπως κάποιο μέρος του σπιτιού – όχι ολόκληρο, με τι λεφτά;», λέει η Λίτσα Ρητά, τονίζοντας ότι τα σπίτια εξακολουθούν να βγάζουν υγρασία. Κανείς άλλωστε δεν αποκατέστησε κάτι παραπάνω από τα απολύτως αναγκαία για μια λιτή διαμονή: Όλοι περιμένουν την επόμενη φορά που θα χτυπήσει η καταστροφή.
«Βρέχει και ετοιμάζεις μια τσάντα με ρούχα για να σηκωθείς να φύγεις. Τέτοια είναι η αγωνία και ο φόβος», λέει η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου, καταγγέλλοντας ότι τα αναχώματα επισκευάστηκαν πρόχειρα, με χαλίκι και χώμα, ενώ τα μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα δεν έχουν αρχίσει. «Αν έρθει ξανά νερό, ακόμα και λιγότερο από τον Ντάνιελ, θα πλημμυρίσουμε ξανά. Νιώθουμε ανασφαλείς – και ψυχολογικά είμαστε ράκη, δεν έχουμε τη δύναμη ούτε να αντιδράσουμε».
Ένα χωριό που μαραζώνει
Ανήσυχοι είναι οι κάτοικοι και στη γειτονική Φαρκαδόνα του νομού Τρικάλων. «Τα αναχώματα αποκαταστάθηκαν μεν αλλά πρόχειρα, με αμμοχάλικο» λέει η Αθηνά Μπαλάφα, κάτοικος της περιοχής, κάνοντας λόγο για «μπαλάκι» ευθυνών μεταξύ δήμου, περιφέρειας και κεντρικού κράτους.
Η ίδια βλέπει την κωμόπολη των 1.829 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 2021, να ερημώνει: Ο πληθυσμός της δεν ξεπερνά πια τους 800 ανθρώπους, οι περισσότεροι εκ των οποίων ηλικιωμένοι. «Άλλοι έφυγαν στη Γερμανία και την Ολλανδία, άλλοι στα Τρίκαλα, τη Λάρισα, τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα – αναλόγως που είχε ο καθένας συγγενείς», μας λέει. Και για την ίδια και την οικογένειά της άλλωστε, παρά την προσπάθεια που κάνουν να κρατήσουν το χωριό ζωντανό, η ζωή τους είναι πλέον στα Τρίκαλα. «Είμαστε ένα χωριό που μαραζώνει. Δεν βλέπεις καμιά προοπτική», τονίζει, προσθέτοντας ότι δυο χρόνια μετά την καταστροφή του Ντάνιελ κάποιοι πλημμυροπαθείς εξακολουθούν να διαμένουν στη δομή φιλοξενίας μεταναστών στο Κουτσόχερο της Λάρισας.
Σε κακή κατάσταση παραμένουν οι υποδομές: «Η ανακατασκευή του παιδικού σταθμού δεν έχει αρχίσει καν, είναι ακόμα στο στάδιο της δημοπράτησης. Από τα δημοτικά σχολεία, το ένα ξεκίνησε να λειτουργεί πέρσι τον Μάρτιο ενώ το δεύτερο εγκαινιάζεται τώρα, μαζί με το γυμνάσιο και το τεχνικό λύκειο.» Μεγαλύτερο πρόβλημα ωστόσο αποτελούν τα πολλά σπίτια που γκρέμισε η ορμή του νερού, με τα μπάζα να παραμένουν – δυο χρόνια μετά – στο ίδιο σημείο. «Τα μπάζα παραμένουν δίπλα στα σπίτια μας, έχει γεμίσει ο τόπος ποντίκια, φίδια και χορτάρια» καταγγέλλει η Μπαλάφα. Τα κατεστραμμένα αντικείμενα εξάλλου που οι κάτοικοι απομάκρυναν από τα λασπωμένα σπίτια τους εξακολουθούν να στοιβάζονται σε μια άτυπη χωματερή.
Αγρότες και κτηνοτρόφοι σε αδιέξοδο
Παλεύοντας επί δύο χρόνια σχεδόν ολομόναχοι να ορθοποδήσουν, οι κάτοικοι των περιοχών της Θεσσαλίας που επλήγησαν από τον Ντάνιελ αναμετρώνται με διαδοχικά εμπόδια που ροκανίζουν το ήδη πενιχρό εισόδημά τους. Στις κτηνοτροφικές περιοχές, όσοι κατάφεραν – βυθιζόμενοι στα χρέη – να αντικαταστήσουν τα κοπάδια που αφάνισε ο Ντάνιελ, είδαν τα ζωντανά τους να αποδεκατίζονται διαδοχικά από την πανώλη και την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Στις δε αγροτικές εκτάσεις όταν υποχώρησαν τα νερά οι αγρότες βρέθηκαν αντιμέτωποι με τα διαλυμένα αρδευτικά δίκτυα αλλά και με τον εφιάλτη της ξηρασίας.
«Για τους αγρότες η μία χρονιά είναι χειρότερη από την άλλη», λέει η Λίτσα Ρητά. «Φέτος υπήρχε έλλειψη νερού σε πολλές περιοχές με αποτέλεσμα να ξεραθούν τα βαμβάκια» προσθέτει, τονίζοντας ότι πολλοί απογοητεύονται και εγκαταλείπουν την παραγωγή – ενώ και οι νέοι φεύγουν αναζητώντας δουλειά αλλού.
Ίδια η εικόνα και στη Φαρκαδόνα: «Το νερό είναι λίγο και αρχίζει να ακριβαίνει», λέει η Αθηνά Μπαλάφα. «Φέτος το πρόβλημα της λειψυδρίας ήταν τεράστιο – ένα νερό ρίξαμε στις καλλιέργειες και αυτό μετά βίας, ενώ έπρεπε να ρίξουμε επτά. Αυτό σημαίνει ότι εκεί που θα έπαιρνες 600-700 κιλά βαμβάκι, θα πάρεις 200.»
Τοπική οικονομία σε ασφυξία
Η οικονομική δυσπραγία επηρεάζει αλυσιδωτά όλους τους κλάδους της τοπικής οικονομίας. Στη Φαρκαδόνα όσα καταστήματα δεν καταστράφηκαν από την πλημμύρα, ψυχορραγούν αφού δεν υπάρχει αγοραστική δύναμη. Στον δε Παλαμά το φετινό καλοκαίρι άλλα μαγαζιά έκλειναν νωρίς, άλλα δούλευαν με 2-3 παρέες.
Στη Λάρισα, πρωτεύουσα της περιφέρειας, η καθίζηση που υφίσταται ο πρωτογενής τομέας καλύπτεται, επιφανειακά τουλάχιστον, από την εστίαση και την κατανάλωση. Όπως όμως επισημαίνει η Μπαλάφα, οι αλλεπάλληλες καταστροφές στη Θεσσαλία αναπόδραστα επηρεάζουν το σύνολο της χώρας: «Εδώ παράγεται το 70% των βασικών ειδών διατροφής. Με τα μισά κοπάδια να έχουν σφαχτεί, το τυρί θα φτάσει 25 ευρώ το κιλό».
Είναι μονόδρομος η εσωτερική μετανάστευση;
Η ίδια τονίζει ότι ο μαρασμός και η εσωτερική μετανάστευση δεν είναι μονόδρομος, ότι η περιοχή μπορεί να ζωντανέψει ξανά. Απαιτούνται όμως μέτρα: «Θέλουμε ασφάλεια, θέλουμε να γίνουν τα αναχώματα και να υπάρχει ένα οργανωμένο αντιπλημμυρικό σχέδιο», τονίζει. «Έπειτα, για να υπάρξει ανασυγκρότηση πρέπει να γίνουν στοχευμένες κινήσεις όπως η δημιουργία ενός ζωοτεχνικού πάρκου σε ένα χώρο ασφαλή, ημιορεινό, που να είναι προστατευμένος από την πλημμύρα και όπου να υπάρχουν όλες οι απαραίτητες υποδομές (ποτίστρες, ρεύμα κλπ). Είναι σημαντικό γιατί στα βοσκοτόπια που χάθηκαν έχουν αρχίσει να δίνονται άδειες για εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων.»
Χρειάζεται ακόμα «μια βιομηχανική περιοχή όπου να υπάρχει ένα ξηραντήριο κι ένα συσκευαστήριο, ώστε τα προϊόντα μας να μην πηγαίνουν στη χωματερή. Και να δίδεται στον αγρότη και τον κτηνοτρόφο μια αξιοπρεπής τιμή – γιατί εμείς πουλάμε το σιτάρι 18 λεπτά το κιλό κι εσείς στην Αθήνα αγοράζετε το ψωμί στα 2 ευρώ».
Τέλος, όπως επισημαίνει η Αθηνά Μπαλάφα, για να μείνει ο κόσμος στον τόπο του απαιτείται να στελεχωθούν τα κέντρα υγείας, τα σχολεία και οι κτηνιατρικές υπηρεσίες. Να υπάρχει ασθενοφόρο, ένα κολυμβητήριο κι ένα δημόσιο ΚΔΑΠ για τα παιδιά. «Ως τώρα παλεύουμε μόνοι μας», καταγγέλλει. «Όσοι μένουν πίσω είναι ήρωες. Γιατί τρως από την τσέπη σου και την ψυχή σου για να μην ερημώσουν τα χωριά».
Μια ακτίδα αισιοδοξίας
Για τους κατοίκους της Μεταμόρφωσης, προτεραιότητα αποτελεί η εκκίνηση των έργων στην περιοχή όπου θα δημιουργηθεί ο νέος οικισμός. «Διεκδικούμε να ξεκινήσουν οι υποδομές για το καινούργιο χωριό, για να είμαστε ασφαλείς. Δεν γίνεται να φοβόμαστε ότι με μια έντονη κακοκαιρία θα πλημμυρίζουν τα σπίτια μας», λέει η Λίτσα Ρητά.
Προς το παρόν, και μέχρι να μπει ο χειμώνας, στον πληγέντα από τον Ντάνιελ οικισμό υπάρχουν ψήγματα ζωής: «Ο Πολιτιστικός Σύλλογος λειτουργεί, το ίδιο και το γραφείο της κοινότητας – χάρη στους εθελοντές ξαναφτιάξαμε τον κάτω όροφο που είχε πλημμυρίσει. Έτσι έχουμε ένα σημείο αναφοράς. Με εθελοντική προσπάθεια διορθώθηκε και το αγροτικό ιατρείο, και μια φορά την εβδομάδα έρχεται ο αγροτικός ιατρός να γράψει φάρμακα.»
Η ηλεκτροδότηση και η υδροδότηση έχουν αποκατασταθεί. Δεν υπάρχει όμως σταθερή τηλεφωνία, ενώ ίντερνετ διαθέτει μόνο το αγροτικό ιατρείο λόγω των αναγκών συνταγογράφησης.
Μια κάποια αίσθηση κανονικότητας δίνει, προς το παρόν, και ο καφενές του χωριού. «Ένα ζευγάρι διόρθωσε το καφενεδάκι και πάμε και πίνουμε έναν καφέ να βρεθούμε», λέει η Λίτσα Ρητά. Φοβάται όμως ότι και αυτή η ακτίδα αισιοδοξίας δεν θα διαρκέσει πολύ: «Αφού μαζέψουν τα βαμβάκια, οι περισσότεροι θα φύγουν ξανά», εκτιμά. «Αν πιάσει χειμώνας, θα φοβάσαι να κυκλοφορήσεις».
Γιώργος Μουρμούρης
giorgismour@yahoo.gr
Διαβάστε επίσης: